Skip to content

Zagadka czwartego wymiaru

2 grudnia 2009

Tadeusz Oszubski

Według naukowców, czas jest czwartym wymiarem. Ludzkość usiłuje mierzyć go od tysiącleci. W ostatnich latach eksperci próbują poprzez czas, lub poza nim, przemieszczać materię.

Ludzkość panuje już nad trzema wymiarami. Potrafimy wędrować w poziomie (pieszo, samochodami, statkami) oraz w pionie (samolotami). Jednak czwarty wymiar – czas – nadal wymyka się spod naszej kontroli. Podróżujemy w nim z prędkością 1 sekundy na sekundę tylko w jednym kierunku – w przyszłość.

Matematyk, fizyk i filozof z XVII w., Blaise Pascal, pisał: „Rozum nasz zawsze jest zwodzony przez niestałość zjawisk, nie jest zdolny zatrzymać się na skończoności, między dwiema nieskończonościami”. Bo czasu zawsze doświadczamy tu i teraz. Zawieszeni jesteśmy pomiędzy przeszłością a przyszłością. Ale i to ograniczenie dodatkowo zawęża fizjologia.

Jeśli mrugnąć okiem – odruchowo zwilżyć gałkę oczną – to mija jedna piąta sekundy, w trakcie której do mózgu człowieka nie docierają obrazy z fizycznego otoczenia. Odbieramy więc tylko część ruchu, barw oraz kształtów, jakie wpłynęły na formę i treść rzeczywistości.

Postrzegamy zaledwie cztery piąte upływu czasu. Wbrew tym przeszkodom zasób naszej wiedzy o czasie poszerza się.
Naukowcy opracowali wiele hipotez na temat czasu. Może więc być on zjawiskiem takim, jak go postrzegamy, linearnym. Badacze zakładają też, że może to być zjawisko falowe. A nawet lokalne – czas w Układzie Słonecznym biegnie inaczej niż w innych układach planetarnych.

Czas mierzymy w dużym uproszczeniu, a punktem odniesienia jest nasza planeta. Rok, czyli czas obiegu Ziemi wokół Słońca, trwa 365 dni z „małym hakiem”. Ta liczba po przecinku sprawiała zawsze kłopoty w naliczaniu czasu w skali stuleci. Wreszcie znaleziono w Europie rozwiązanie tego problemu: kalendarz, którym się posługujemy, tzw. gregoriański. Wprowadzono go w 1582 r. za sprawą papieża Grzegorza XIII. Od tego czasu rok podzielony jest na 12 miesięcy po 30 lub 31 dni. Wyjątkiem jest luty – podlega zasadzie lat przestępnych, występujących co 4 lata. Lata przed naszą erą (p.n.e.) zaczęto naliczać dopiero w XVIII w.

Najstarsze kalendarze odkryto wśród malowideł jaskiniowych w Altamirze i Lascaux. Powstały ponad 16 tys. lat temu i mierzyły czas według ruchu Księżyca. Od tamtych czasów każda wielka kultura stworzyła własne jednostki miary czasu.

Majowie w Ameryce Środkowej dzielili rok na 18 miesięcy, liczących po 20 dni. Czas mierzyli od „roku zerowego”, który, według różnych badaczy, był rokiem 3373 lub 3113 p.n.e. Kalendarz Majów zamykał się z końcem czasu, czyli końcem świata – data ta jest przed nami, to rok 2012. W kalendarzu żydowskim lata liczone są „od stworzenia świata” – od 7 października 3761 p.n.e. Z kolei czas, według kalendarza islamskiego, naliczany jest od 16 lipca 622 r., od dni rozkwitu działalności proroka Mahometa.
Technologicznie rozwiniętej cywilizacji podział na dni nie wystarcza. Ważne są godziny, minuty. Dlatego też, choć już starożytni Chińczycy i Grecy eksperymentowali z zegarami, czasomierze rozwinęły się i upowszechniły w Europie.

Precyzyjnie odmierzające czas zegary z wahadłem powstały w Holandii w XVII w. Pierwszy budzik jednak działał już połowie XIV w., w klasztorze w Wurzburgu. Przypominał mnichom o czynnościach, które muszą wykonać w każdej z godzin kanonicznych. Zegarek na rękę istnieje od 214 lat. Wykonano go w Genewie i do dziś szwajcarskie zegarki mechaniczne uchodzą za najlepsze w świecie.

W XXI w. czas mierzymy produkowanymi masowo zegarkami kwarcowymi, a naukowcy eksperymentują z podróżowaniem w czasie. Mimo takiego postępu nadal nie rozumiemy, czym jest czas.

Reklamy

From → Artykuły

Dodaj komentarz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: